Wat gebeurt er als een van uw ouders op een dag niet meer in staat is om zelf beslissingen te nemen over zijn of haar geld, woning of gezondheid? Krijgt u dan automatisch de bevoegdheid om namens hem of haar op te treden? En wat als u het niet eens bent met de manier waarop een andere broer of zus dat doet?
Het zijn vragen waar u misschien liever nog niet over nadenkt. Toch komen dit soort situaties in de praktijk vaak voor, soms ineens, door ziekte of een ongeluk, en soms geleidelijk, als gevolg van ouderdom of dementie. In deze blog leest u wat een levenstestament is, waarom het van groot belang is voor u als kind van een (toekomstig) volmachtgever, en wat u kunt doen bij twijfel of conflicten over de uitvoering.
Wat is een levenstestament en waarom is het belangrijk?
Steeds meer mensen kiezen ervoor om een levenstestament op te stellen. Een levenstestament is een notariële akte waarin iemand vastlegt wie namens hem of haar mag handelen op het moment dat hij of zij het zelf niet meer kan, bijvoorbeeld vanwege ziekte of ouderdom. Hiermee wordt voorkomen dat anderen beslissingen over je leven nemen die mogelijk niet stroken met je wensen. In het levenstestament benoemt men één of meer gevolmachtigden en wordt bepaalt wat zij wel en niet mogen doen. Dit kan betrekking hebben op financiële zaken, medische beslissingen of bijvoorbeeld de keuze voor opname in een zorginstelling.
Voorkom conflicten met duidelijke afspraken
De meeste kinderen krijgen vroeg of laat te maken met de zorg voor een ouder. Het kan zijn dat u zelf gevolmachtigde bent, of dat een broer of zus die rol vervult. In beide gevallen is het belangrijk om te weten welke rechten en plichten daarbij horen.
Helaas zien wij in de praktijk regelmatig dat het toch tot spanningen komt. Bijvoorbeeld over geldzaken of keuzes rond de verzorging of de verkoop van het ouderlijk huis. Een verschil van mening tussen familieleden is op zichzelf géén reden voor de rechter om in te grijpen. Als er een duidelijke volmacht bestaat en de wens van de betrokkene daarin helder is omschreven, staat de gevolmachtigde juridisch sterk. De rechter zal de aanwijzing uit het levenstestament in beginsel respecteren, tenzij er sprake is van zwaarwegende bezwaren tegen de gevolmachtigde of diens handelen.
Rechterlijke terughoudendheid bij het instellen van bewind of curatele
De rechter is terughoudend bij het opleggen van wettelijke beschermingsmaatregelen wanneer iemand in een levenstestament al regelingen heeft getroffen. De rechter grijpt pas in als blijkt dat het levenstestament geen passende voorziening biedt. Een zorgvuldig opgesteld levenstestament voldoet daar in veel gevallen wél aan.
De rechtspraak sluit zich daarbij aan. In een uitspraak van de Rechtbank Zeeland-West-Brabant (ECLI:NL:RBZWB:2017:8544) is een verzoek tot onderbewindstelling afgewezen omdat er geen aanwijzingen waren dat de gevolmachtigde zijn taken niet naar behoren uitvoerde. Alleen in uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld als er sprake is van ernstig wanbeheer of misbruik van bevoegdheden, zal een rechter alsnog bewind of curatele uitspreken. Ook het Gerechtshof Arnhem-Leeuwarden (ECLI:NL:GHARL:2017:10353) oordeelde dat alleen wanneer naast verstoorde familieverhoudingen ook sprake is van ernstig disfunctioneren of het financieel benadelen van de betrokkene, wettelijke maatregelen gerechtvaardigd zijn.
Deze uitspraken illustreren dat een rechter in beginsel geen bewind danwel curatele zal instellen als er een geldig levenstestament bestaat en de gevolmachtigde zijn taken naar behoren vervult. Alleen bij ernstig disfunctioneren of misbruik van bevoegdheden kan het levenstestament worden gepasseerd.
Wat als er géén volmacht is en iemand wordt wilsonbekwaam?
Wanneer er niets is geregeld en iemand wordt wilsonbekwaam, kunnen er praktische problemen ontstaan. Een bank mag een rekening dan niet zomaar vrijgeven, ook niet aan een partner of kind. Ook medische beslissingen mogen niet zonder meer door familieleden worden genomen. Als geen levenstestament meer kan worden opgesteld moet via de rechtbank een bewindvoerder, mentor of curator worden aangewezen. Dit kost tijd, kan onzekerheid veroorzaken en leidt geregeld tot conflicten, zeker als er geen overeenstemming bestaat over wie deze taak het beste kan vervullen.
Het vooraf goed regelen van deze zaken geeft rust. Voor de volmachtgever, maar zeker ook voor zijn of haar naasten. Ons kantoor adviseert gevolmachtigden over hun verantwoordelijkheden en staat familieleden bij als er vragen of geschillen ontstaan over de uitvoering van een volmacht. Ook als er géén volmacht is, kunnen onze advocaten u helpen bij het aanvragen van beschermingsmaatregelen via de rechtbank.
Heeft u vragen over dit onderwerp of wilt u uw situatie laten beoordelen? Neem dan gerust contact met ons op. Onze advocaten denken graag met u mee en bieden ondersteuning die past bij uw persoonlijke omstandigheden.
